Voorstel voor Integratie van Intensieve Pelgrimage in de Richtlijn Levensbeëindiging op Verzoek bij Patiënten met een Psychische Stoornis (Module 7)

February 11, 2026

Beste Collega's in de Psychiatrie,

In het kader van de herziening van de NVvP-richtlijn "Levensbeëindiging op verzoek bij patiënten met een psychische stoornis" – met specifieke aandacht voor jongeren – pleiten wij voor de opname van intensieve pelgrimage (bijv. Camino de Santiago) als een van de laatste redmiddelen vóór overweging van euthanasie. Dit biedt een evidence-based, non-farmacologische en uitvoerbare interventie voor patiënten met uitzichtloos geacht psychisch lijden (ernstige depressie, angststoornissen, PTSS e.d.), met name bij fysiek gezonde jongeren.

Kern van de Interventie: Intensieve Pelgrimage

• Dagelijkse inspanning: 20–25 km wandelen per dag over meerdere weken (bijv. 3–4 weken op de Camino, totaal honderden kilometers), in een gestructureerde, begeleide setting.
• Therapeutische mechanismen: Combinatie van fysieke belasting, ritme, natuurbeleving, sociale interactie, reflectie en doorbreken van ruminatiecycli. Dit stimuleert endorfine-afgifte, mindfulness, zingeving en verbondenheid.

Wetenschappelijke en Praktijkonderbouwing

• Project Ultreya (meerdere universiteiten, recente studies): Significante reductie van stress, depressieve symptomen en emotionele distress met 20–50%, toename in levenssatisfactie en geluk; effecten houden aan tot ten minste 3 maanden na afloop (en vaak langer).
• GGZ-Centraal programma (2016): 29 patiënten met langdurige psychiatrische aandoeningen liepen 20–25 km/dag; allen voltooiden de tocht, rapporteerden trots op prestatie, toegenomen betekenisgeving in het leven, sterkere sociale verbondenheid en betere coping met trauma. Effecten hielden minstens 1 jaar aan.
• Camino Academie (2019) en bredere evidentie: Pelgrimage als recovery-oriented interventie bij "onbehandelbaar" geachte gevallen; leidt tot persoonlijke groei, zelfacceptatie, verminderde hopeloosheid en verbeterde emotionele veerkracht. Natuurwandelen vermindert activiteit in de mediale prefrontale cortex (gerelateerd aan negatieve ruminatie).
• Overige studies: Duurzame afname in angst en depressie (tot 10 maanden post-pelgrimage); vergelijkbaar met therapeutische effecten bij fysieke en psychische herstelprocessen.

Niet curatief voor iedereen – terugval is mogelijk na terugkeer – maar vaak transformerend: een "hero's journey" die uitzichtloosheid doorbreekt en hoop herstelt.

Waarom als Laatste Redmiddel in de Richtlijn?

• Uitzichtloosheid bij jongeren in ontwikkeling: Pelgrimage activeert groeipotentieel en ontwikkelingsleeftijd door fysieke en existentiële uitdaging.
• Wilsbekwaamheid en doodswens: Biedt intensieve reflectietijd en herwaardering van leven, met extra zorgvuldigheid via selectie en begeleiding.
• Uitvoerbaarheid en proportionaliteit: Lage drempel (fysiek haalbaar voor gezonde jongeren), geen wachtlijst-issue, past binnen subsidiariteit: probeer dit alvorens euthanasie te overwegen, zeker als psychiatrische behandeling stagneert.
• Ethisch imperative: Honoreert de plicht tot alle redelijke alternatieven bij "ondraaglijk en uitzichtloos" lijden (WTL-criteria).

Oproep tot Actie: Integreer begeleide intensieve pelgrimage als verplichte of sterk aanbevolen stap in de herziene richtlijn, vóór definitieve euthanasiebeslissing. Dit biedt jongeren een reëel, hoopvol pad en versterkt zorgvuldigheid in de praktijk.

Voor achtergrond en details: Zie de ervaringsdeskundige uitwerking op sinaas.blogspot.com/2025/10/placebo-protocol-in-plaats-van.html (focus op pelgrimage-aspect) of contacteer ondergetekenden voor de geplande tocht Amsterdam → Santiago (start 2026).

Samen voor hoopvolle, zorgvuldige psychiatrie,

Ansgar John Brenninkmeijer

Ervaringsdeskundige / Deelnemer Dialoogsessie NVvP 11 februari 2026

ajb@valuemachinesfund

+31629547689

Egelantiersgracht 219

1015 RK Amsterdam

en dr. Wouter Keijser MD, PhD

085 333 2886 https://www.drwouterkeijser.nl/

PS: "De richtlijn spreekt over 'uitputting van behandelingen', maar intensieve beweging ontbreekt als gestructureerde interventie. Pelgrimage is geen vrijblijvende suggestie – het is een getest, herstelbevorderend traject dat we kunnen opnemen als laatste redmiddel."